
عشق تشعشع فروغ رخ دلدار ازلي است
كه تابشش خرمن وجود عاشق را چون
پروانه اي مجذوب به كلام شعله هاي
جانسوز خويش جذب مي كنند. هنر،
زيباترين جلوه ي محبت و تابش
انواري از خورشيد عالم تاب عشق
است .
نوای موسیقی را بنگرید ، یکجا آب
و یکجا آتش ، موسيقي به عنوان يكي
از ركن هاي اساسي هنر بر سه نوع
است. اول ؛ نشاط انگيز؛ دوم احساس
انگيز و سوم خيال انگيز است .
موسيقي تحمل رنج را آسان مي سازد
تا آنجا كه مفهوم گذشت زمان را از
ميان بر مي دارد . در اين مجال به
معرفي يكي از سازهاي اصيل ايراني
مي پردازيم . سازي به نام تنبور
كه سابقه بسيار زيادي دارد و يكي
از شگفت انگيزترين و مرموزترين
سازهاي باستاني خاورميانه به شمار
مي رود. پيدايش اين ساز به دوران
باستان يعني هزاره سوم قبل از
ميلاد مسيح باز مي گردد.
جناب مولانا حسين مي فرمايند :كه
تنبور در آن زمان پيدا شد كه روح
و قالب آدم ايستاده بود . و در
جائي ديگر مي فرمايند چون روح از
تشريف و دخول بر پيكر آدم اول (ع)
خودداري كرد ، به جهت ترغيب روح
براي اجراي او به اشاره ي حضرت حق
، فرشته اعظم مقام طرز را با
تنبور نواخت ؛ روح با شنيدن آن
آهنگ حقاني سرخوش گرديد و مستانه
به كالبد مذكور وارد گشت و همچنين
منقول است كه تنبور استاد همه
سازهاست و بر مبناي نقاشي وتصاوير
مينياتوري از سلسله هاي گوناگون ،
تنبور، كهن ترين ساز ايراني مي
باشد .
تنبور به عنوان ساز عالي و
اختصاصي اعجوبگان هنر موسيقي
تبديل شده بود و اين ساز در نزد
مردم خيلي مشهور بود زيرا در اين
ساز نغمه ها از قسمتهاي تارهاي كه
در آن به كار رفته خارج مي شوند .
همچنین سازهای اصیلی همچون تار و
سه تار ، مشتقی از این ساز هستند.
نگاهي به ساز تنبور از دير باز
تاكنون :
اين ساز در قديم دو سيم داشته و
مضرابي بوده كه با انگشتان دست
راست نواخته مي شود و هنگام
نواختن پنج انگشت دست را بايد به
كار برد و هم اكنون در كرمانشاه
معمول است . برخلاف عود كه دسته
اي كج دارد ، دسته ي طنبور راست
وبلند است و مانند تار پرده بندي
مي شود ولي عده ي پرده هاي آن
كمتر است.
در قديم دو نوع طنبور به نام هاي
خراساني و بغدادي معمول بوده .
طنبور يا تنبور ساز معروف است و
اين معرب تونبره كه لغت هنري است
به معني كدوي تلخ و چون اين ساز
را در اصل از كدو ساخته اند . در
لغت نامه برهان قاطع تنبور بر وزن
زنبور ، سازي است مشهور و معرب آن
طنبور مي باشد .
نوعي ديگر از تنبور كه در
كرمانشاهان ، كردستان و لرستان
مورد استفاده قرار مي گيرد . كاسه
ي اين ساز گلابي شكل بوده و از
چوب درخت توت ساخته مي شود ،
داراي صفحه اي نازك و دسته اي از
چوب درخت گردو مي باشد .
تنبور در منطقه ي كرمانشاه سازي
مقدس و قابل احترام مي باشد .
نوازنده قبل و بعد از نوازندگي ،
آن را با احترام تمام مي بوسد .
از نوازندگان مشهور اين ساز مي
توان مرحوم سيد امرا... شاه
ابراهيمي ، درويش امیر حياتي ،
كيخسرو پور ناظري و مرحوم سيد
خليل عالي نژاد را نام برد.
اين ساز داراي چهارده مقام حقاني
مي باشد كه از معروف ترين آنها
مقام هاي جلوشاهي طرز و ساروخاني
و سحري را مي توان نام برد .
ساسان پيري
|